Uitgelicht 18e eeuw

Bijzonderheden over enkele familieleden in de achttiende eeuw.

De Weduwe

De in 1683 geboren Helena Butler (Bottelaar) is vier keer getrouwd geweest. Bij drie van die trouwerijen was zij weduwe.
  1. Haar eerste huwelijk met de twee jaar oudere Gerardus Breskie was van korte duur: vier jaar van 1704 tot het overlijden van Gerardus in 1708.
  2. Ook de daaropvolgende echtverbintenis met de vijf jaar jongere Frans van der Linden duurde bijna vijf jaar. Getrouwd begin 1710 en eind 1714 beëindigd door het heengaan van Frans.
  3. In januari 1717 werd de ondertrouw geregistreerd met de negen jaar jongere Andries Jansen de Konink. Nog geen negen maanden later was Andries overleden....
  4. In 1725 trouwde Helena met een acht jaar oudere man: Claas Abrahamse.
Van Claas en Helena zijn geen overlijdensdata gevonden dus het is onbekend hoe het laatste huwelijk is beëindigd. Het aantal huwelijken roept beelden op van een "jolige" of "zwarte" weduwe. Maar voor de bevestiging van die beelden is de nu ontbrekende informatie nodig over de oorzaak van overlijden van de echtgenoten. En dan blijft ook nog de vraag waarom Helena bij twee huwelijken niet als weduwe vermeld stond, terwijl zij dat wel was. En waarom stond bij het laatste huwelijk de voorlaatste echtgenoot vermeld in plaats van de laatste? Er lijkt geen sprake te zijn van persoonsverwisseling omdat bij die huwelijken Pieternella Verweij als moeder vermeld stond. Er is dus nog het een en ander uit te zoeken, maar bijzonder is het wel....

Naar boven

Beslaglegging

Kleine drama's:
Op 26 oktober 1729 verzoekt Maria van der Meer, weduwe van Mr. Govert van Slingerland, voormalig Raad in 't Hof van Holland om beslaglegging. Tegenpartij is Jan van der Burgh, bouwman en zijn vrouw, Claasje Herperts Alsemgeest. Betreft Achterstallige huur en belastingen voor een huis en weiland onder 't Woutharnes.

Opvallend is dat bijna een jaar later - op 7 oktober 1730 - een echtgenote van een andere Van Slingelant beslag wil leggen op de goederen van een broer van de hierboven genoemde Claasje:
Cathrina Alida van der Dussen, echtgenoot van Mr. Damas van Slingelant verzoekt oom beslaglegging met als tegenpartij: Philips Harperts Alsemgeest, wonende aan de Holle Watering bij Kwintsheul.
"Betreft Verzoek tot beslaglegging op goederen, meubelen, vruchten ect. van Philips Harperts Alsemgeest i.v.m achterstalligheid van betaling. Opdracht de achterstallige huur te betalen en in het vervolg alles wat in de huurcedulle afgesproken is na te komen en tevens de gemaakte kosten te betalen."

Naar boven




Matroos bij de VOC in 1747/1748

In de registers van het VOC staat dat Harpert Cornelisz Alsemgeest uit Monster als Matroos is uitgevaren op het schip 'Huis ter Duine'.
Uitreis naar Batavia op 23-03-1747 en aankomst 09-11-1747.
Datum terugreis vertrek 1748-01-25;
Datum terugreis aankomst kaap 1748-07-15;
Datum terugreis vertrek kaap 1748-08-21;
Datum terugreis aankomst 1748-12-13.
Taak als matroos: waak- en roergang; laden en lossen; reinigen, teren en kalfaten van het schip; af- en aanslaan van de zeilen; helpers van de onderofficieren.

Naar boven




Immigranten

In onze stamboom komen veel buitenlandse voorouders voor en dat komt omdat Nederland in die tijd ook veel migranten aantrok. De Hollandse republiek was nog steeds welvarend. Bovendien nam de bevolking na 1700 af, waardoor in verschillende economische sectoren arbeidstekorten onstonden. Verhoudingsgewijs kwamen in de loop van de 18e eeuw de meeste migranten uit Duitsland. Dat waren meestal seizonsarbeiders of dienstbodes.
Maar ook de Hugenoten zochten tot 1720 een veilige haven in ons land. Anderen zochten de havens hier op om voor de VOC te werken. Enkele voorouders die in de achttiende eeuw naar ons land zijn gekomen:
  1. Simon de Brabander.
    Simon - geboren in 1675 - komt uit Mechelen in België. Zijn eerste kinderen zijn daar ook nog geboren. Rond 1703 is hij verhuisd
  2. Frans Jorisse van Wijngaerden.
    Frans komt uit Antwerpen in België en is in 1699 getrouwd in 's-Gravenzande.
  3. Simon Cornelisse Schalke.
    Simon is in 1708 geboren te Dussen in de omgeving van Osnabrück (Duitsland). Simon is in 1746 te Monster getrouwd met de hierna genoemde Maria
  4. Maria Hendriks Stoppel.
    Maria is rond 1717 geboren in Schapen (Duitsland). Dit is dezelfde plaats waarin later de hierna volgende voorouder (Johannes Bernardus Joseph Neerscholte) is geboren.
  5. Johannes Bernardus Joseph Neerscholte.
    Johannes is pas vele jaren na Maria uit Schapen naar ons land gekomen. Tussen deze voorouders is geen directe verwantschap gevonden.
  6. Juliana Dessere.
    Juliana is rond 1752 geboren te Lille, Frankrijk.
  7. Maria Gerritsdr. Leijbeek.
    Maria is rond 1718 geboren te Osnabrück in Duitsland.
  8. Melis Hendriksz Voges Kotteren (Koot).
    Melis is voor 1728 geboren in Nordwalde, Osnabrück in Duitsland. In 1748 trouwde hij te Wassenaar.

Er komen nog meer - van oorsprong buitenlandse - personen voor in de stamboom, maar dat zijn geen directe voorouders of dat was niet in de achttiende eeuw.
Opvallend is dat veel personen uit de omgeving van Osnabrück/Lingen in Duitsland komen. Dat kwam waarschijnlijk omdat de zuidkant van Nedersaksen / noordkant van Nordrhein Westfalen meer op de Nederlanden gericht was dan naar het Oosten. Medio de 18e eeuw vinden we daar in de akten hetzelfde Nederlands als toen in Nederland werd gesproken. En dat heeft misschien weer te maken met het feit dat Nederland in de 15e eeuw is ontstaan uit het Heilige Roomse Rijk en met de latere handel met de hanzesteden stroomafwaarts (Arnhem, Zutphen, Doesburg, Kampen, Zwolle). Het hele bisdom van Münster had veel migratie naar Nederland.

Naar boven

Boedelbeschrijving uit 1798

Na het overlijden in 1798 van Abraham Junior le Duk en Martha Lefeber is een boedelbeschrijving gemaakt voor diaconie der Hervormde gemeente in Amsterdam. Vader Abraham werd op 18 juni 1798 begraven en Moeder Martha 16 dagen later. Dit moet een dramatische tijd geweest zijn in dat gezin. Beoordeeld werd hoe vermogend de familie was en of de de jongste kinderen (Gerrit, 16 jaar en Michiel, 14 jaar) met steun van de diaconie in het weeshuis konden worden opgenomen. Oudste zoon Barend (18,5 jaar) kon op eigen benen staan.
De boedelbeschrijving geeft een beeld van hoe het gezin geleefd moet hebben:
De boedel bestond uit 1 bed, 1 hoofdkussen, 2 lakens, 8 stoelen, 2 tafels, enige stukken porcelijn, enige stukken Delfs aardewerk, 1 houten kast, 4 gordijnen en val, 3 schilderijen, 1 spiegel, enige rommeling, 3 stuks ijzerwerk. Waarde inboedel f 19,-. Bij het overlijden stonden nog rekeningen open voor f 101,17. Ook werden er nog dokters- en apothekersrekeningen verwacht.

Naar boven




Kinderen met dezelfde voornamen in één gezin

Het komt maar al te vaak voor dat kinderen in één gezin dezelfde voornaam krijgen. Meestal wordt dezelfde naam gegeven als eerder een kind met die naam is overleden, maar die vlieger gaat niet altijd op. Als bijvoorbeeld de grootouders van vader- en moederszijde dezelfde voornaam hebben, wordt het ene kind naar de grootouder van vaderszijde en het andere kind naar de grootouder van moederszijde vernoemd. Bij het gezin van Cornelis Harpersse Alsemgeest en Josijntje van Hees heten beide grootmoeders Maria en dat is waarschijnlijk de reden geweest dat in het gezin drie Maria's voorkomen, waarvan één kind jong - voor de geboorte van de derde Maria - is overleden.

Een hele uitdaging voor genealogen, want fouten zijn in dit soort situaties zo gemaakt. Het stamboomonderzoek wordt nog spannender als de kinderen met eenzelfde of vergelijkbare voornaam dan ook nog eens trouwen met partners die dezelfde achternaam hebben.
In het gezin van Aalbregt van Geest en Apolonia van der Lelie zijn de dochters Antje en Jannitje bijvoorbeeld getrouwd met Arnoldus en Cornelis van der Klaauw, broers.

Naar boven

Drie kinderen Le Duck op dezelfde dag begraven

Een familiedrama en een raadsel dat niet is opgelost: In het register van het Karthuizer Kerkhof te Amsterdam worden op zondag 18 maart 1742 opeenvolgend drie begrafenissen genoteerd:
  • Een kind van Heere Le ducq in de Angelierstraat
    Het kind is waarschijnlijk de 1 maand oude Hendrik
  • Een kind van Maggiel Le ducq in de Tuijnstraat
    Hier gaat het waarschijnlijk om de 18 dagen oude Jacob
  • Een kind van Willem Le Ducq Op de Egelantiersgragt
    Het gaat hier om de 11 dagen oude Sara
De vaders zijn broers van elkaar.

Het is bekend dat in de achttiende eeuw vooral de kinderen bij de vleet stierven aan besmettelijke ziektes als mazelen, waterpokken en roodvonk, maar of dit ook al bij deze nog zo jonge babies het geval is geweest???

Naar boven




Bronnen:

  1. Nationaal Archief
  2. Gemeentearchief Amsterdam
  3. Wikipedia
  4. Vijfeeuwenmigratie.nl
  5. Literatuurgeschiedenis.nl

Naar boven